Praca w godzinach nadliczbowych jest niezwykle ważna ekonomicznie zarówno dla pracodawców, jak i pracowników. Pozwala pracodawcom planować i realizować programy ekonomiczne ukierunkowane na zakład pracy. Z drugiej strony taka możliwość pozwala pracownikom zwiększyć swoje dochody, zapewniając tym samym lepsze warunki życia. Należy jednak pamiętać, że przepisy Kodeksu pracy nakładają pewne ograniczenia na możliwość pracy w godzinach nadliczbowych.
Jaka jest definicja pracy w godzinach nadliczbowych?
Zgodnie z art. 151 paragraf pierwszy kodeksu pracy, za pracę w godzinach nadliczbowych uważa się pracę wykraczającą poza obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy oraz pracę poza dobowym wymiarem czasu pracy. Podstawowe normy czasu pracy w tym zakresie zawarte są w art. 129 Kodeksu pracy – którego paragraf pierwszy stanowi, że czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, przy pięciodniowym tygodniu pracy i wynosi zazwyczaj 40 godzin. Choć przepisy Kodeksu pracy zawierają wiele wyjątków od wymienionych zasad, to wymiar czasu pracy nie może przekraczać tej ogólnej normy. W przeciwnym przypadku oznacza to pracę w godzinach nadliczbowych, w którym to przypadku zastosowanie mają szczególne przepisy dotyczące takiej sytuacji. Warunkiem przekroczenia czasu pracy jest domniemanie, że praca jest warunkiem koniecznym do zaliczenia w godzinach nadliczbowych. Przykładowo powyższe poglądy zostały wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. I PK 249/13, w którym stwierdza się, że ustawodawca wyraźnie określa, że tylko praca wykraczająca poza normy obowiązujące pracowników, oraz przekroczenie obowiązującego systemu i rozkładu czasu pracy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Ponadto, jeśli pracodawca szczególnie jej potrzebuje, to jest ona dopuszczalna.
Komu nie można zlecić pracy w godzinach nadliczbowych?
Przepisy wymieniają także pracowników, którym nie można zlecać pracy w godzinach nadliczbowych:
- kobiety w ciąży,
- nieletni pracownicy,
- pracownicy sprawującym opiekę nad dziećmi do lat 4 bez ich zgody,
- pracownicy niepełnosprawni, chyba że lekarz wyrazi zgodę na wniosek osoby niepełnosprawnej,
- pracownicy, którzy pracują na stanowiskach o wysokim stężeniu czynników szkodliwych dla zdrowia. Takie prace mogą być zlecone tylko wtedy, gdy trwa akcja ratownicza w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub usuwania awarii.
Praca w godzinach nadliczbowych – ile dodatku się należy?
Godziny nadliczbowe są płatne dodatkowo do normalnego wynagrodzenia. Kwota płatności jest następująca:
100% wynagrodzenia za nadgodziny:
- w godzinach nocnych;
- w niedziele i święta, które nie są dla pracownika dniami pracy w ramach obowiązującego rozkładu czasu pracy;
- w dni wolne od pracy udzielane pracownikom w zamian za pracę w niedziele lub święta, zgodnie z obowiązującym rozkładem czasu pracy;
50% wynagrodzenia za nadgodziny dla tych, którzy pracują w godzinach nadliczbowych w inne dni niż wymienione powyżej.
